ความหมายของ พลอยเพทาย Zircon

ความเป็นมาของเพทาย Zircon
Zircon (เพทาย) เป็นพลอยที่มีระดับความแข็งที่ 7 – 7.5  เพทายมีความแข็งปานกลางไม่ทนต่อการกระทบกระแทกเพราะแตกหักได้ง่าย จึงดีที่สุดถ้าจะนำเพทายมาทำต่างหู จี้หรือแหวนที่มีตัวเรือนที่รักษาเพทายไม่ให้ถูกกระแทกได้
เพทายเป็นอัญมณีที่ได้รับความนิยมมากในช่วงศตวรรษที่ผ่านมา ด้วยสีที่หลากหลาย โดยเฉพาะสีฟ้า และ สีขาว จึงนิยมนำมาทำเป็นเครื่องประดับ อันที่จริงเพทายพบได้เกือบทุกสี ไม่ว่าจะเป็นสีเขียว สีน้ำเงิน สีเหลือง สีน้ำตาล สีส้ม สีแดง สีน้ำตาลแดง และ สีขาว แม้กระทั่งสีม่วง แต่พบน้อย บางสีที่เห็นอาจไม่ใช่สีที่ได้จากธรรมชาติ โดยสีน้ำเงิน และ สีขาว ส่วนมากจะมาจากการปรับปรุงคุณภาพ ซึ่งเดิมเป็นสีน้ำตาล ส่วนสีเขียวเข้ม และ สีน้ำตาลเหลืองเป็นสีที่พบมากในธรรมชาตื ขณะที่ที่ลึกจะพบสีเหลืองทองซึ่งพบได้ยาก ดังนั้นจึงมีราคาแพง สีเหลือง และ สีขาว บางครั้งจะเรียกว่า “Jargoon” ซึ่งได้จากการเผาเพทายสึเหลือง และ สีน้ำตาล ส่วนเพทายสีฟ้าจะเรียกว่า “starlite” เพทายสีแดง และ สีน้ำตาลแดง อาจเรียกกันว่า “hyacinth”หรือ “jacinth” เพทายส่วนมากมาจากประเทศไทย และ ประเทศเพื่อนบ้านที่อยู่ข้างเคียง ซึ่งเป็นที่ที่มีการปรับปรุงคุณภาพของเพทาย ไม่ว่าจะเป็นการเผา การขัด รวมทั้งการเจียระไน ก่อนที่จะส่งออกไปขายยังต่างประเทศ
ส่วนมากนิยมนำเพทายสีน้ำตาลไปเผาเพื่อให้ได้เพทายสีฟ้า หรือ สีขาว ทั้งนี้เพทายแต่ละอันก็มีการตอบสนองต่อการเผาที่แตกต่างกัน เพทายสีฟ้าที่ได้จากการเผาอาจกลับไปเป็นสีเดิมได้หากได้รับการเผาอีกครั้ง การเผาเพทายเพื่อให้ได้เพทายสีฟ้า และ สีขาวนั้นเป็นผลมาจากเพทายสีฟ้า และ สีขาว หาได้ยากในธรรมชาติแต่กลับเป็นที่นิยม จึงได้มีการปรับปรุงคุณภาพของเพทายขั้น แต่อย่างไรก็ตามไม่ว่าเพทายนั้นจะมีสีฟ้า หรือ สีขาว ที่ได้จากธรรมชาติ หรือจาการเผาก็ไม่สามารถตรวจสอบได้ จึงทำให้เพทายสีฟ้า และ สีขาว มีราคาแพง
เพทายนั้นทนทานต่อการกัดกร่อนทางธรรมชาติ ไม่ว่าจะเป็นกรด หรือ เบส แต่เพทายอาจเกิดปฏิกิริยากับน้ำได้ ทำให้ความวาวของเพทายเปลี่ยนไปจากวาวแบบแก้วไปเป็นวาวแบบน้ำมัน ซึ่งเห็นได้ชัดหลังจากใส่เพทายที่เจียระไนแล้วไประยะหนึ่ง ความแข็งของเพทายอาจแตกต่างกันในแต่ละบริเวณของเนื้อพลอย
เพทายมี 3 ชนิด เนื่องจากการแตกกระจายของอะตอมจากการะเบิดของยูเรเนียม (Uranium) และ ทอร์เรียม (Thorium)จึงทำให้คุณสมบัติไม่แน่นอนขึ้นอยู่กับความร้อนจากการเผาด้วย
1. ชนิดมีคุณภาพสูง – หมายถึง เพทายที่มีคุณภาพดีส่วนมากมาจากเขมร มีสีน้ำตาลอมเหลืองอ่อนถึงเข้ม เมื่อเผาจะเปลี่ยนเป็นไม่มีสี, สีฟ้าและเหลืองอมทอง
2. ชนิดมีคุณภาพกลาง – หมายถึง เพทายที่มีคุณภาพกลาง ๆ ส่วนมากมาจาก ซีลอน จะมีสีเหลือง อมเขียว เขียวอมน้ำตาล ถ้าเผาที่ประมาณ 1450 องศาเซลเซียส อาจจะเปลี่ยนเป็นชนิดคุณภาพสูงได้
3. ชนิดมีคุณภาพต่ำ – หมายถึง เพทายที่มีคุณภาพต่ำ ซีลอน ส่วนมากจะเป็นพลอยสีเขียว เขียวอมเทา
– สีขาวใสของเพทายดูเผิน ๆ จะคล้ายกับเพชร เมื่อเพทายสีขาวได้รับการเจียระไนด้วยเหลี่ยมเพชร จะทำให้ดูงดงามคล้ายกับเพชร จนได้รับการเรียกขานว่า เพชรไทย นับแต่โบราณมาจนกระทั่งทุกวันนี้ นอกจากสีขาวใสแล้ว
– เพทายสีฟ้า เป็นเพทายสีที่ได้รับความนิยมมากเอกลักษณ์ของเพทายสีฟ้า อยู่ที่สีฟ้าที่เหมือนสีฟ้าใส และสีฟ้าของน้ำทะเลลึก (เป็นสีฟ้าอมเขียว)ยิ่งได้สีฟ้าเข้มสดเท่าไรก็ยิ่งสวยและยิ่งหาได้ยากมาก
– เพทายสีเหลือง มีทั้งสีเหลืองทองคล้ายบุษราคัมเหลืองเข้ม เหลืองเข้มอมน้ำตาล ซึ่งทุกสีล้วนแต่สวยงามด้วยประกายไฟที่ระยิบระยับคล้ายเพชร
– เพทายสีอื่น ๆ เช่น สีแดง สีเขียว จัดว่าเป็นสีที่หาได้ยาก ที่พอจะพบได้บ้างก็มักจะเป็นเม็ดเล็ก ๆ ถ้าท่านถูกใจก็ซื้อไว้ได้ จะรอหาเพทายสีแดง สีเขียวเม็ดโต ๆ อาจจะหาไม่ได้เลยก็เป็นได้
ความเชื่อเกี่ยวกับเพทาย
เพทายเป็นพลอยประจำเดือนธันวาคมพร้อมกับเทอร์คอยซ์
สมัยโบราณเชื่อว่า การสวมใส่เพทายจะส่งเสริมให้สติปัญญาดี ร่ำรวย มีความซื่อสัตย์ ใช้เป็นเครื่องรางประจำตัวสามารถบอกเหตุการณ์ให้เจ้าของทราบล่วงหน้าได้ โดยสังเกตจากสีของเพทายหากหม่นหมอง ไร้ประกายหมายถึงจะมีภัยมาคุกคามเจ้าของ
ในยุคกลางเชื่อว่าเพทายสามารถใช้ขับไล่ภูติผีปีศาจ พร้อมกันนั้นยังทำให้ผู้ที่สวมใส่ร่ำรวยขึ้น ได้รับเกียรติยศ ชื่อเสียงและทำให้มีความฉลาดเพิ่มมากขึ้น
แหล่งที่พบ
แหล่งของเพทายมีอยู่ทั่วโลก พบมากแถบอินโดจีน เวียดนาม กัมพูชา ลาว และไทย แถวพม่าพบที่โมกก นอกนั้นมีพบในศรีลังกา ในแถบเทือกเขาอูราล นอร์เวย์ นิวอิงแลนด์ นิวเชาท์เวล ออสเตรเลีย และฝรั่งเศส
ในด้านอุตสาหกรรม
เนื่องจากเพทายมีคุณสมบัติทนความร้อน จึงถูกนำมาใช้ในอุตสาหกรรมวัสดุทนไฟ เช่น ทำอิฐทนไฟและวัตถุดินเผาเคลือบทุกชนิด ใช้เป็นฉนวน สำหรับป้องกันไฟฟ้า ความร้อน ทำผงสีขัด ไส้หลอดไฟฟ้า ผสมยางให้เหนียว หลอดอิเล็กทรอนิกส์ หลอดไฟถ่ายรูป เครื่องควบแน่น X-ray filters ใช้ในการเชื่อมไฟฟ้าเฉพาะแห่ง นอกจากนี้แร่เพทายบริสุทธิ์ยังถูกนำไปใช้ในการสร้างเครื่องกำเนิดปฏิกรณ์ปรมาณูอีกด้วย